Angen gwelliannau brys i sicrhau tryloywder i bleidleiswyr mewn oes ddigidol

Syr John Holmes, Cadeirydd y Comisiwn Etholiadol

John head cropped

Yn y gorffennol, heb fod mor bell â hynny yn ôl, yr unig bryd fyddai rhai pobl yn gwybod bod etholiad yn cael ei gynnal oedd pan fyddai llond llaw o daflenni’n dod drwy’r drws, neu fod placardau mewn rhai gerddi.

Yn y ddegawd ddiwethaf mae cynnydd enfawr wedi bod yn nefnydd platfformau digidol wrth ymgyrchu’n wleidyddol. Ar y cyfan, mae hynny’n beth da. Wedi’r cyfan mae etholiadau yn dibynnu ar gymryd rhan a chysylltu gyda phleidleiswyr.

Ond, nid yw’n rheolau a’n cyfreithiau wedi cadw i fynd gyda’r cynnydd mewn defnydd, ac efallai dibyniaeth yn ôl rhai, ar ymgyrchu digidol. Heddiw ry’n ni wedi cyhoeddi pecyn o argymhellion ymarferol i fynd i’r afael â hyn. Er nad yw ymgyrchu digidol yn dod tu allan i gwmpas ein system reoleiddiol bresennol, os bydd yr argymhellion yn cael eu gweithredu, byddent yn cynyddu tryloywder yn sylweddol i bleidleiswyr.

Mae dau newid i’r gyfraith yr ydym ni am eu gweld cyn gynted â phosibl. Yn gyntaf, rhaid i ddeunyddiau ar-lein a gynhyrchir gan bleidiau, ymgeiswyr ac ymgyrchwyr argraffnod sy’n nodi pwy sydd wedi’u creu. Byddai hyn yn golygu, pan fod pleidleiswyr yn sgrolio drwy eu ffrydiau cyfryngau cymdeithasol ac yn gweld hysbyseb trawiadol sy’n ceisio sicrhau eu pleidlais, eu bod yn gwybod pwy sy’n ceisio eu targedu.

Yn ail, dylai llywodraethau’r DU ddiweddaru’r gyfraith fel bod gofyn bod ymgyrchwyr yn darparu gwybodaeth fanwl ynghylch sut mae arian wedi’i wario ar ymgyrchoedd digidol. Pan gynlluniwyd y gyfraith yn 2000, penderfynodd Senedd y DU bod angen i bleidiau gwleidyddol ac ymgyrchwyr adrodd gwariant ar ‘hysbysebu’. Heddiw, gall ymgyrchu digidol fod yn soffistigedig a defnyddio micro-dargedu pleidleiswyr. Ond yn aml nid yw cofnodion gwariant ymgyrchwyr yn rhoi darlun clir o’u gweithgarwch. Mae angen i hyn i newid fel bod yn rhaid i bawb ddarparu’r un wybodaeth fanwl gan roi tryloywder i bleidleiswyr dros wariant ymgyrchu.

Yn ogystal â newidiadau deddfwriaethol, ry’n ni am weld camau cadarn yn cael eu cymryd gan gwmnïau cyfryngau cymdeithasol. Maen nhw’n gwneud y synau cywir ynghylch bod yn fwy ymarferol o ran pa hysbysebion gwleidyddol sy’n cael eu postio ar eu platfformau. Maent yn amlwg yn delio gyda’r mater eu hunain, fel yr ydym wedi gweld o’r gwahanol ymdriniaethau a gymrwyd cyn y refferendwm diweddar ar erthyliad yn Iwerddon, a byddwn yn gwylio’n eiddgar beth fyddan nhw’n gwneud cyn etholiadau canol tymor yn yr UDA yn ddiweddarach eleni. Ein barn ni yw bod angen iddyn nhw gyflawni eu cynigion am eglurder ynghylch o ble daw hysbysebion gwleidyddol ac am gronfa ddata ar-lein o hysbysebion gwleidyddol mew da bryd ar gyfer etholiadau’r DU yn 2019 a 2020. Os nad yw camau gwirfoddol gan gwmnïau cyfryngau cymdeithasol yn ddigidol, dylai llywodraethau’r DU ystyried rheolaeth uniongyrchol.

Yn olaf, mae angen mwy o bwerau ar y Comisiwn Etholiadol i’n galluogi i orfodi cyfraith etholiadol mewn oes ddigidol. Mae hyn yn cynnwys cynnydd sylweddol i’r ddirwy uchaf y gallwn roi ar y rheiny sy’n torri’r rheolau. Ar hyn o bryd mae hyn yn £20,000 am bob trosedd. Ry’n ni’n pryderu bod risg bod pleidiau gwleidyddol ac ymgyrchwyr yn gweld ei dirwyon fel rhan o gost gwneud busnes. Mae angen pwerau arnom i roi cosbau sy’n wirioneddol yn rhwystro pobl rhag torri cyfraith etholiadol. Mae angen pwerau cryfach arnom hefyd i gael gwybodaeth gan bleidiau ac ymgyrchwyr mewn amser go-iawn, fel y rhai roddwyd yn ddiweddar i’r Comisiynydd Gwybodaeth.

Byddai gweithredu’r newidiadau hyn yn cael effaith bwysig ar dryloywder mewn ymgyrchu digidol ac ar hyder y cyhoedd. Ni fyddan nhw’n datrys yr holl bryderon ynghylch defnydd gwleidyddol y we. Bydd technoleg a thechnegau ymgyrchu’n esblygu ymhellach. Mae’r materion sy’n cael eu codi gan hyn yn gyfrifoldeb ar nifer o gyrff, gan gynnwys Swyddfa’r Comisiynydd Gwybodaeth, yn ogystal â’r Comisiwn Etholiadol. Am ein rhan ni, byddwn yn parhau i fonitro sut mae pleidleiswyr yn cael eu targedu ac yn siarad allan i amddiffyn eu buddion ac i sicrhau mwy o dryloywder yn yr oes ddigidol.

Advertisements
Cyhoeddwyd yn Uncategorized | Rhowch sylw

Pryd mae honiad yn troi’n ymchwiliad?

Gan Bob Posner, Cyfarwyddwr Cyllid Gwleidyddol a Rheoleiddio a Chwnsler Cyfreithiol

Mae adroddiadau diweddar yn y cyfryngau wedi amlygu ymchwiliadau’r Comisiwn Etholiadol i gofnodion gwariant a gyflwynwyd gan ymgyrchwyr cofrestredig yn Refferendwm yr UE. Fel rheoleiddiwr cyllid gwleidyddol yn y DU, mae’n addas bod y penderfyniadau a gymrwn yn gallu cael eu harchwilio.

Hyd yn hyn mae’r Comisiwn Etholiadol wedi cyhoeddi manylion 34 o ymchwiliadau sy’n codi o Refferendwm yr UE lle canfuwyd troseddi. Maent yn cynnwys ymgyrchoedd ar gyfer ‘aros’ a ‘gadael’. Mae ymchwiliadau eraill yn mynd yn eu blaen. Bob mis, ry’n ni’n cyhoeddi gwybodaeth am achosion wedi cau.

Pryd mae’r Comisiwn Etholiadol yn agor ymchwiliad?

Mae gennym ni bwerau gorfodi i ymchwilio i achosion honedig o dorri rheolau cyllid gwleidyddol yn ogystal ag achosion o dorri’r rheolau ry’n ni’n eu nodi’n rhagweithiol, a grymoedd i roi amryw gosbau.

Er mwyn canfod trosedd mae’n rhaid i ni fod yn fodlon tu hwn i amheuaeth rhesymol bod trosedd wedi’i chyflawni. Mae hyn yn gofyn am lefel uchel o dystiolaeth a safon uchel sy’n rhaid ei chynnal.

Mae ‘ymchwiliad’ yn air sydd ag ystyr penodol a ffurfiol i ni, sy’n aros yng nghyd-destun datblygu nifer o gamau. Mae’n werth nodi hyn yn fyr yma.

Yn gyntaf ry’n ni’n gwneud ymholiadau cychwynnol nodi os oes trosedd neu gamwedd wedi’i chyflawni; os oes, byddwn yn cychwyn y broses asesu.

Mae asesiadau yn ystyriaeth o’r materion a’r dystiolaeth i benderfynu p’un a i ymchwilio. Ni fydd pob asesiad yn arwain at agor ymchwiliad. Byddwn ond yn agor ymchwiliad, lle ystyriwn ei bod hi ym mudd y cyhoedd, yn gymesur ac yn cyfiawnhau defnyddio cronfeydd cyhoeddus i wneud hynny.

Ry’n ni wedi paratoi briffiad yn flaenorol sy’n rhoi mwy o fanylion beth sydd ym mhob cam o’r broses. Mae hefyd yn cael ei ddangos yn y siart llif yma.

investigations flow chart welsh

Pa lefel all y Comisiwn roi dirwy?

Yn ddiweddar mae sylw wedi bod o ran pa ddirwyon allwn ni roi i bleidiau gwleidyddol ac ymgyrchwyr am dorri’r rheolau.

Ry’n ni wedi’n cyfyngu at fwyafswm o £20,000 o ddirwy am bob trosedd yn ôl y gyfraith. Mae rhai ymchwiliadau’n arwain at gosbau ar nifer o droseddau, gan roi dirwy uwch. Fodd bynnag, er mwyn canfod trosedd mae’n rhaid i ni fod yn fodlon tu hwn i amheuaeth resymol bod trosedd wedi’i chyflawni. Mae hyn yn gofyn am lefel uchel o dystiolaeth a safon uchel sy’n rhaid ei chynnal. Byddwn ond yn canfod trosedd os ydyn yn fodlon ein bod wedi bodloni’r safon honno.

Ry’n ni am sicrhau bod maint y cosbau ariannol am dorri rheolau cyllid gwleidyddol yn ataliad cymesur. Fel arall, mae’n bosib bydd rhai pleidiau ac ymgyrchwyr yn gweld ein dirwyon fel un o gostau arferol gwneud busnes. Ry’n ni felly yn credu ei bod hi’n bryd i’r terfyn cosbau o £20,000 gael ei gynyddu’n sylweddol, yn unol â beth sy’n berthnasol i reoleiddwyr cyffelyb.

Mewn rhai achosion diweddar, lle’r ydym wedi rhoi’r ddirwy uchaf, fe wnaethom ystyried y byddai dirwyon uwch wedi bod yn briodol, pe bai ni’n gallu eu rhoi. Mae’n hanfodol bod gan y cyhoedd hyder bod etholiadau a refferenda yn cael eu cynnal yn deg ac yn unol â’r rheolau a osodir gan Senedd y DU. Dyna pam ein bod yn credu’n gryf y dylai Llywodraeth y DU gynyddu dirwyon uchaf y Comisiwn.

Cyhoeddwyd yn Uncategorized | Rhowch sylw

Sicrhau a gwella a thryloywder cyllid pleidiau gwleidyddol

Gan Carol Sweetenham, Rheolwr Prosiect ‘Ailwampio Rheoleiddio Cyllid Pleidiau’, y Comisiwn Etholiadol

Mae cyllid a chofrestru pleidiau yn ganolog i gylch gwaith y Comisiwn i sicrhau tegwch a thryloywder y system wleidyddol. Mae sicrhau bod gwybodaeth ar gyfrifon, gwariant a rhoddion pleidiau yn ganolog i sicrhau democratiaeth agored a theg. Ein System Cyllid Pleidiau ac Etholiadau Ar-lein yw lle’r ydym yn cofnodi’r wybodaeth hon ac yn sicrhau ei bod ar gael i’r cyhoeddi chwilio. Does dim llawer o systemau tebyg ar gael, ac mae’n cael ei nodi fel esiampl o dryloywder.

Fodd bynnag, am yr union reswm ei fod yn system arloesol, mae’n rhaid ei ddiweddaru nawr. Mae technoleg a disgwyliadau wedi symud ymlaen dros y ddegawd ddiwethaf, ac mae angen i’r system gael ei moderneiddio.

Os yw’r system newydd am lwyddo, mae’n rhaid iddi fod yn hawdd i bobl fewnbynnu gwybodaeth, a chael gwybodaeth ohoni.

024f6f00-0d0b-4de0-9f70-f59b109a9705 (1)

Mae cynnwys y rheiny sy’n defnyddio’r system yn allweddol yn sicrhau bod y dyluniad yn hawdd ei ddefnyddio, ac felly ry’n ni wrth ein bodd bod defnyddwyr allweddol wedi cytuno bod yn rhan o’r prosiect. Gyda’u mewnbwn nhw, a chynnal sgwrs gyson gyda’r datblygwyr, fe allwn ni deilwra’r system i anghenion defnyddwyr, gan ei brofi’n drylwyr ar bob cam.

Wrth gwrs, mae’r system yna i sicrhau bod y Comisiwn, a’r rheiny sy’n cymryd rhan mewn etholiadau, yn gweithredu’n unol â’r gyfraith. Ond mae hyn yn gyfle i ni ei gwneud hi’n haws i bleidiau a grwpiau eraill a reoleiddir i gydymffurfio â’r gyfraith, ac i wneud prosesau’n fwy effeithlon i bawb, gan gynnwys y rheiny sy’n defnyddio’r system i ddod o hyd i, ac i ddadansoddi’r wybodaeth. Mae’r nodwedd yma’n hanfodol i gynnal lefel uchel o dryloywder.

Felly, roeddem yn falch o gael gwahoddiad i fwrdd crwn arbenigwyr yn Lithwania am e-adrodd mewn cyllid gwleidyddol – sut mae cyrff cyhoeddus yn cyhoeddi gwybodaeth am wariant a rhoddion etholiadol ar-lein.  Roedd y gynhadledd yn gyfle i gyrff etholiadol o bob cwr o Ewrop a’r Unol Daleithiau i rannu arbenigedd.

lithuania

Trefnwyd y gynhadledd gan Organisation for Cooperation and Security in Europe (OSCE) a Office for Democratic Institutions and Human Rights, ac roedd yn cynnwys tryloywder yn ystod etholiadau, a rôl gwefannau a chronfeydd data i’r cyhoedd a newyddiadurwyr ac academyddion eu chwilio’n hawdd.

Roedd pob yn o Lithwania, Latfia, Estonia, Georgia, Norwy, Ffrainc, Sbaen, Serbia, yr Wcráin, yr Unol Daleithiau a’r DU, gyda’r tair gwlad Baltig yn arwain y trafodaethau o gwmpas eu systemau ar-lein cymharol newydd. Bu Is-gadeirydd y Federal Election Commission yn siarad am yr ymdriniaeth Americanaidd o ran e-adrodd a sut mae wed datblygu ers y 70au.

Rhoddodd Rheolwr Polisi yn y Comisiwn Etholiadol, Kate Engles, gyflwyniad ynghylch sut mae Comisiwn Etholiadol y DU yn cyflwyno gwybodaeth gwariant a rhoddion etholiadau’r DU.  Mae gyda ni gronfa ddata chwiliadwy o gyfrifon pleidiau, gwariant etholiadau a refferenda a rhoddion ymgyrchwyr.  Mae’n rhaid i’r wybodaeth hon gael ei hadrodd i ni o dan gyfraith etholiadol, ac mae gofyn i ni wneud yn siŵr fod y wybodaeth hon ar gael i’r cyhoedd.024f6f00-0d0b-4de0-9f70-f59b109a9705 (3)

 

Ry’n ni wastad yn edrych am ffyrdd gwell o gyflwyno’r wybodaeth, fel graffiau rhyngweithiol yr ydym yn cyhoeddi ar ein gwefan drwy raglen a elwir yn ‘tableau’ a ffeithluniau sy’n cael ei rhannu ar ein cyfrif Twitter.

twitter pef

Ydych chi wedi edrych ar ein cronfa ddata adrodd bresennol? Gallwch chwilio yn ôl plaid neu enw ymgyrchydd, digwyddiad etholiadol neu flwyddyn i ddod o hyd i wybodaeth ar roddion a gwariant ac etholiadau a refferenda.

welsh pef online

Ry’n ni wastad yn awyddus i glywed gan bobl sy’n defnyddio’n cronfa ddata, a sut mae’n gweithio iddyn nhw, fell p’un a eich bod yn aelod o’r cyhoedd, yn blaid neu’n ymgyrchydd, neu’n newyddiadurwr, rhowch wybod i ni.

Cyhoeddwyd yn Uncategorized | Rhowch sylw

CANRIF O BLEIDLAIS I FERCHED

Eleni mae hi’n ganrif ers pasio Deddf Cynrychiolaeth y Bobl, roddodd y bleidlais i rai merched am y tro cyntaf erioed.

Mae ein Comisiynwyr yn myfyrio ar y bleidlais i ferched, beth mae eu pleidlais nhw’n golygu iddyn nhw a pha mor anodd wnaeth merched frwydro am yr hawl.

Bridget Prentice

Bridget

Y flwyddyn oedd 1969 ac roeddwn i’n astudio Hanes Uwch yn fy ysgol uwchradd i ferched yn Nwyrain Glasgow. Siaradon ni am ddim byd arall (anghofiwyd achosion y Rhyfel Byd Cyntaf, diwygio cymdeithasol y 19eg ganrif ac ati yn llwyr) wrth inni drafod y newyddion y byddai pobl 18 oed yn cael pleidleisio’r flwyddyn ganlynol.

Sut brofiad byddai ef?  Sut roedd ei wneud? Beth sydd wir yn digwydd y tu mewn i orsaf bleidleisio? Sut byddan nhw’n gwybod bod gennyf i hawl i bleidleisio? Roedd y cwestiynau hyn i gyd a rhagor yn destun sgyrsiau rhyngom mewn gwersi ac ar yr iard chwarae. Roedden ni wedi’n cynhyrfu’n fawr iawn. Roedd rhywfaint o drafodaeth ynghylch a oeddem yn ddigon ‘aeddfed’ i bleidleisio ond wfftiwyd i hynny’n fuan iawn. Wrth gwrs ein bod ni – roedden ni’n blant y chwe degau, Heddwch a Chariad, y genhedlaeth fyddai’n newid y byd.

Felly pan alwyd yr etholiad cyffredinol ym mis Mehefin 1970, doedd dim cwestiwn phleidleisiodd pob un ohonon ni oedd yn 18 oed. Ond nid fi.

Naddo, wnes i ddim troi’n 18 tan ddiwedd mis Rhagfyr y flwyddyn honno ac felly fe gefais fy ngadael ar ôl. O leiaf dyna fel y teimlwn i. Yr oeddwn mor siomedig. Roeddwn i hyd yn oed wedi gweithio yn yr ymgyrch etholiadol, gan ddosbarthu taflenni ond ni chawn i bleidleisio. Roedd fy rhwystredigaeth yn amlwg. Mewn gwirionedd, ni chawn i bleidleisio nes fy mod yn 21 oed gan i’r etholiad nesaf gael ei gynnal yn 1974! Roeddwn i wedi gorffen yn y brifysgol cyn imi allu cerdded i mewn i Orsaf Bleidleisio a rhoi croes wrth yr ymgeisydd o’m dewis. Ond faint o bleser a roddodd gwneud hynny imi? Roedd y teimlad hwnnw fy mod yn rhan o gymuned fwy o bobl oedd yn penderfynu pwy ddylai redeg ein gwlad yn corddi y tu mewn i mi – o’r braidd y gallwn i ymdopi gan fy mod wedi fy nghyffroi cymaint. Ac mae awyrgylch yr Orsaf Bleidleisio wrth gael papur pleidleisio wedi’i stampio’n ofalus yn fy llaw, a cherdded i fwth simsan a chodi’r pensil cwta oedd wedi’i glymu i ochr y bwth simsan a gwirio, ddwywaith, efallai tair gwaith, fy mod wedi rhoi’r groes yn y man roeddwn i eisiau iddi fod, yn aros gyda fi o hyd (rwy’n dal i wirio ddwywaith – yn enwedig pan oeddwn i’n pleidleisio drosof fy hun – dychmygwch wneud y camgymeriad hwnnw!)

Felly mae dathlu etholfraint menywod mor bwysig – i’n hatgoffa o bŵer democratiaeth, yr ymladdwyd drosti ac y ceir gwledydd o hyd lle nad oes gan bobl y pŵer hwnnw. Ceir dwy ddelwedd sy’n fy atgoffa o bwysigrwydd ein pleidlais – De Affrica, a Phobl groenddu’n aros am oriau yn y gwres llesol i bleidleisio am y tro cyntaf ac yn Irac pan ddaeth menywod allan o’r Orsaf Bleidleisio gan ddala eu bysedd, oedd wedi’u staenio’n borffor, i fyny i ddangos bod ganddynt hwythau ran ym mhroses gwneud penderfyniadau yn eu gwlad. Peth bregus yw democratiaeth. Mae angen inni ei meithrin. Mae ein pleidlais yn symbol o’r gwaith meithrin hwnnw.

Elan Closs Stephens, CBE, Comisiynydd Etholiadol, Cymru

Elan

Yn 1918, cafodd dros 8m o ferched yr hawl i bleidleisio – rheiny oedd dros 30 neu oedd yn bodloni gofynion eiddo. Ymhen deng mlynedd, roedd gan ferched i gyd yr hawl i bleidleisio. Wrth i fi ddahtlu’r flwydyn bwysig hon i ferched, rwy’n cymryd eiliad i feddwl am y dewrder gymrodd hi i gael yr hawliau hynny.  I’r swffragetiaid, roedd y dioeddef yn hynod real ac weithiau’n ofnadwy.  Fe wnaeth Emily Davison, fu farw’n ddiweddarach dan geffyl y Brenin yn y Darby, godi baricêd yn ei chell a chafodd ei chwistrellu â dŵr. Roedd yn rhaid i’r wardeiniaid ei hadfywio gyda photel dŵr poeth cyn ei gorfodi i fwydo. Roedd gorfodi bwydo yn ateb rheolaidd i streiciau llwgu; o ystyried y deunydd meddygol a’r pibellau ar y pryd, mae’n rhaid ei fod wedi bod yn boenus dros ben.  Roedd swffragetiaid eraill yn credu mewn trafodaeth, dadlau a deisebau. Iddyn nhw hefyd, roedd hi’n cymryd dewrder i godi llais, i gamu i ffwrdd oddi o’r bywyd parchus, gwylaidd oedd i’w ddisgwyl gan wriag a mam, i fynnu eu hawliau. Rwy am anrhydeddu Millicent Fawcett , arweiniodd NUWSS; ei chwaer Elizabeth Garrett Anderson – y ferch gymwys gyntaf i fod yn feddyg, orfodd fynd i gael ei gradd o’r Sorbonne; Emmeline Pankhurst  a’u merched Christabel a Sylvia; Emily Davison; Emily Davies oedd yn sylfaenydd Girton a fu’n brwydro dros addysg uwch, ac yng Nghymru y ferch fusnes Y Fonesig Rhondda gafodd gwrthod sedd yn Nhŷ’r Arglwyddi pan fu farw ei thad.  A’r dynion a’r merched eraill di-ri fu’n brwydor dros newid.  Mae hi bron yn amhosibl i fi ailgreu’r cynefin cymdeithasol, cyfyngiadau[‘r oes a fu a’r dewrder gymrodd hi i wthio yn erbyn confensiwn a chael rhan annatod o gydraddoldeb. Mae fy nyledu iddynt oll mwy nag y gallaf ddeall.

Ailsa Irvine

Ailsa

Gwnes i bleidleisio am y tro cyntaf yn etholiadau Senedd yr Alban gynhaliwyd ar yr un diwrnod ag etholiadau’r cyngor lleol ym mis Mai 1999. Don i ddim ‘mewn’ i wleidyddiaeth bryd hynny, ond doedd dim dwywaith amdani fy mod i’n mynd i bleidleisio – i fi, mae pleidleisio’n hawl sylfaenol nad oedd gan nifer o ferched yn y gorffennol, ac rwy wastad wedi credu ei bod hi’n bwysig arfer yr hawl yna. Rwy’n cofio pleidleisio drwy’r post yn etholaeth fy nghartref o’r brifysgol. Roedd rheolau pleidleisio post yn wahanol bryd hynny, ac roedd yn rhaid i rywun fod yn dyst i’r llofnod ar y datganiad diogelwch – rwy’n cofio teimlo’n bwysig iawn pan ofynnais i ffrind wneud hyn, ac roedd hynny’n pwysleisio pwysigrwydd yr holl beth. Rwy’n credu’n gryf y dylai pob merch sy’n gymwys i bleidleisio allu arfer yr hawl yna’n rhydd ac yn hawdd. Gobeithio bydd dathlu canrif yn arwain at ferched ym mhob cwr o’r DU yn sicrhau eu bod wedi cofrestru i bleidleisio fel eu bod yn gallu lleisio’u barn.

CYMRYD RHAN

Ry’n ni hefyd yn annog merched ar hyd a lled y Deyrnas Unedig ddathlu defnyddi’u hawl drwy bostio lluniau ‘Rwy’n pleidleisio’.

Lawrlwythwch yr arwyddion a’u hargraffu, tynnwch eich llun a’u rhannu ar gyfryngau cymdeithasol gyda’r hashnodau #Pleidlais100 a #Vote100.

www.yourvotematters.co.uk/cymru/get-involved/centenary-of-womens-suffrage

Cyhoeddwyd yn Uncategorized | Rhowch sylw

Helpu i roi stop ar frawychu ymgeiswyr Seneddol

Ddydd Mercher cyhoeddodd Y Pwyllgor Safonau mewn Bywyd Cyhoeddus ei adroddiad terfynol yn dilyn adolygiad o frawychu a brofodd ymgeiswyr i Senedd y DU yn yr etholiad cyffredinol i Senedd y DU ym Mehefin 2017.

Yn dilyn etholiad cyffredinol Senedd y DU eleni, soniodd nifer o ASau ac ymgeiswyr bryderon gyda’r Comisiwn Etholiadol m achosion o frawychu ddigwyddodd iddyn nhw yn ystod yr ymgyrch. Dangosodd ein harolwg o ymgeiswyr yn yr etholiad bod y mater yma wedi ei godi heb ei annog gan 4% o ymatebwyr.

Gwnaethom nifer o awgrymiadau i’r Pwyllgor Safonau mewn Bywyd Cyhoeddus yn ystod eu hadolygiad ynghylch newidiadau i gyfraith etholiadau allai chwarae rhan yn helpu mynd i’r afael â’r pryderon. Ry’n ni’n croesawu eu hadroddiad ac ry’n ni am i Lywodraeth  DU ystyried eu cynigion cyn gynted â phosibl.

Yn ehangach, fe wnaeth yr adroddiad gydnabod pryderon ledled y gymuned etholiadol bod cyfraith etholiadol yn hynafol mewn rhai ardaloedd allweddol a bod angen ei ddiweddaru a’i wella. Mae hyn yn cynnwys diweddaru troseddau etholiadol a chydnabod rôl gynyddol ymgyrchu digidol ac ar-lein yn ystod etholiadau. Mae ein hadroddiad diweddaraf ar weinyddiaeth etholiad cyffredinol Senedd y DU yn amlygu’r risgiau i etholiad a gynhelir yn dda yn y dyfodol, ac roedd yn annog llywodraeth y DU i gymryd camau pellach i weithredu cynigion diwygio cyfraith etholiad pwysig Comisiynau’r Gyfraith.

Tryloywder ymgyrchu ar-lein

Mae’r Comisiwn Etholiadol wedi dadlau ers amser maith bod angen diweddaru cyfraith etholiadol fel bod y gofynion tryloywder ac atebolrwydd ar gyfer deunydd argraffedig etholiadol  yn cael eu hestyn i ddeunydd ar-lein.

Mae’r rheolau hyn yn sicrhau bod ymgyrchwyr yn atebol am wariant ar ddeunydd ymgyrchu a reoleiddir, ond eu bod hefyd yn caniatáu i bleidleiswyr nodi pwy sy’n gyfrifol am y deunydd a pwy sy’n ceisio dylanwadu arnynt. Ar hyn o bryd mae’r gofynion yn estyn i ddeunydd etholiadol argraffedig, a thra bod hyn yn para i fod yn bwysig, mae’r cynnydd yng ngweithgareddau ar-lein a digidol gan ymgyrchwyr yn golygu ei bod hi’n bwysicach nag erioed bod y rheolau yn cael eu hestyn i gynnwys deunydd ar-lein.

2c8f9b31-8407-4538-890b-030b0b3cd899

Fe wnaethom amlygu’r argymhelliad yma yn 2003, ac ry’n ni’n croesawu bod y Pwyllgor Safonau mewn Bywyd Cyhoeddus wedi ailadrodd y cynnig yma, sydd wedi dod yn fwy perthnasol fyth mewn blynyddoedd diweddar.

Er y byddai hyn yn wellhad sylweddol, ry’n ni’n gwybod ei bod hi’n annhebygol i fod yn ddigon ar ei hun i fynd i’r afael â’r pryderon ynghylch ymgyrchoedd ar-lein. Fel rheoleiddiwr rhagweithiol, ry’n ni eisoes yn siarad gyda phobl fel Facebook, Google a Twitter i weld beth ellid ei wneud i wella tryloywder hysbysebu gwleidyddol ar eu platfformau. Ry’n ni hefyd am weld os oes camau penodol y gallant gymryd i gefnogi tryloywder a chydymffurfiaeth gyda rheolau cyllid gwleidyddol y DU, gan gynnwys beth allant wneud i’n helpu i sicrhau bod ein gwaith rheoleiddiol a gorfodi o ran gweithgarwch ymgyrchu digidol ac ar-lein mor effeithiol â phosibl.

Mae hwn yn faes sy’n symud yn gyflym ac ry’n ni’n gwybod bod seneddau’r DU yn parhau i edrych yn ofalus, i weld sut gallai deddfwriaeth bresennol gae ei newid a’i estyn i gadw ein hetholiadau, ymgeiswyr a’r etholwyr yn ddiogel.

Cyfeiriadau cartref ymgeiswyr

Trwy ein harolygon ein hunain gydag ymgeiswyr etholiadau cyngor lleol ry’n ni wedi cael gwybod bod pobl yn poeni bod eu cyfeiriad cartref yn cael ei argraffu ar bapurau pleidleisio. Dywedodd un person wrthym eu bod wedi gorfod galw’r heddlu ar ôl cael eu targedu o ganlyniad bod eu cyfeiriad yn gyhoeddus; roedd un arall y pryderu am eu diogelwch pan gyrhaeddodd aelod o’r cyhoedd yn eu cartref yn ystod y nos.

Cafwyd cefnogaeth gan ymgeiswyr etholiad lleol wnaethom glywed wrthynt eleni am allu dewis gadael eu cyfeiriad llawn oddi ar y papur pleidleisio yn y dyfodol. Mae hyn eisoes yn ddewis ar gyfer ymgeiswyr mewn etholiadau Senedd y DU a Chomisiynwyr yr Heddlu a Throseddu.

Mae’n bwysig cael cydbwysedd rhwng tryloywder i bleidleiswyr ynghylch pwy yw ymgeiswyr pan eu bod yn dewis pwy i bleidleisio drostynt a sicrhau diogelwch y rheiny sy’n rhoi eu hunain ymlaen i’w hethol.

Ry’n ni wedi argymell yn y gorffennol y dylai Llywodraeth yr Alban adolygu’r rheolau ar gyhoeddi cyfeiriadau cartref ymgeiswyr mewn etholiadau lleol i daro’r balans rhwng diogelwch a thryloywder. Yn yr un modd mae ein hadroddiad llywodraeth leol yng Nghymru  yn nodi bod Llywodraeth Cymru wedi awgrymu na ddylai fod yn ofynnol cyhoeddi cyfeiriadau cartref ymgeisiwyd etholiadau lleol ar bapurau pleidleisio. Ry’n ni’n croesawu argymhelliad Pwyllgor Safonau mewn Bywyd Cyhoeddus y dylai Llywodraeth y DU hefyd edrych ar hyn ar gyfer etholiadau llywodraeth leol yn Lloegr.

Mae traddodiad cryf y DU o etholiadau rhydd yn rhan hanfodol o ddemocratiaeth iach, a dylai pobl fod yn gallu sefyll i’w hethol ac ymgyrchu heb ofni camdriniaeth neu frawychu.

Cyhoeddwyd yn Uncategorized | Rhowch sylw

Yw etholiadau’r DU yn addas? Rhaid osgoi hunanfoddhad i rwystro ‘storom berffaith’ rhag ffurfio

Nos Fercher, bu ein Cadeirydd Syr John Holmes yn traddodi araith i’r Institute for Government ar gyflwr y system etholiadol Brydeinig. Yn y blog yma ry’n ni’n siarad gydag ef am y prif faterion y mae’n credu sy’n wynebu system ddemocrataidd Prydain.

IMG_0049.JPG

“dylem fod yn agored yn gyffredinol i newid a moderneiddio’n systemau, a chadw i fyny gyda beth sy’n digwydd ledled y byd”

 

Beth ydych chi’n credu yw rhai o gryfderau system etholiadol Prydain? 

Mae ein system etholiadol wedi bod yn dda i ni dros y blynyddoedd. Mae ganddo gryfderau amlwg ac mae ein harolygon, fel y rhai a wnaed ar gyfer ‘Pleidleisio yn 2017’, yn dangos lefelau uchel o fodlonrwydd ynghylch cofrestru i bleidleisio a’r etholiadau eu hunain.

john IFG 1 welsh.png

Gallwn weld manteision traddodiad democrataidd cryf a chymdeithas sifil lle’r ydym yn edrych ar wledydd eraill ym mhob cwr o’r byd lle gellir dadlau â chanlyniadau a bod newid democratiaeth ymhell o fod yn rhan o’r diwylliant.

Pa wendidau ydych chi’n eu gweld yn y system etholiadol Brydeinig bresennol?

Ein harsylwadau ni yw bod ein system etholiadol, sy’n ddibynnol iawn ar ymddiriedaeth ar bob lefel, yn dechrau breuo wrth yr ymylon. Mae hyn yn arbennig o wir ym meysydd cyfraith etholiadol ac adnoddau. Mae pryderon amlwg hefyd ynghylch esblygiad ymgyrchu digidol , a’r angen i sicrhau nad oes twyll yn ein system, gymaint ag y gallwn ni. Y neges yw na allwn ni fod yn hunanfoddhaol am ein system a’n prosesau, ac mae angen i ni barhau i addasu a moderneiddio i’w cadw nhw’n ddiogel a credadwy.

Pa broblemau sydd gydag adnoddau?

Fel y sector cyhoeddus, mae awdurdodau lleol yn wynebu pwysau ar adnoddau. Mae cynnal etholiadau yn fusnes dwys, ac mae etholiadau ar fyr rybudd, fel yr etholiad cyffredinol Senedd y DU diwethaf, yn gwneud pethau’n waeth; mae’n fwy nag arian – mae gweinyddwyr etholiadol profiadol yn ymddeol ac nid oes neb yn dod yn eu lle, ac mae staff ar gyfer swyddogaethau syml fel cyfrif yn gynyddol anodd i ddod o hyd iddynt a’u recriwtio.

Yn y cyfamser, mae’r galw ar y rheiny sydd yn ymwneud ag etholiadau yn tyfu. Mae etholiadau wedi eu rhoi yn lle – yn fwyaf diweddar etholiadau Maer Awdurdod Cyfunol – ac mae gan wahanol etholiadau wahanol reolau, sy’n ychwanegu at y cymhlethdod.

John IFG 2 welsh

Yn y cyfamser, mae prosesau sy’n cyd-fynd á diwygiadau gwerthfawr i’r broses gofrestru megis Cofrestru Etholiadol Unigol a’r gallu i gofrestru ar-lein ym Mhrydain Fawr wedi arwain at fwy o faich gwaith i Swyddogion Cofrestru. Er enghraifft, o’r bron i 2.5 miliwn o geisiadau ar-lein a wnaed cyn etholiad cyffredinol Senedd y DU 2017, roedd bron i 40% gan bobl oedd eisoes ar y gofrestr.

Cyhoeddodd Cymdeithas y Gweinyddwyr Etholiadol adroddiad yn dilyn yr etholiad ym mis Mehefin, yn egluro, heb newid difrifol, eu bod yn pryderu y byddai’r system yn dechrau methu. Ni ddylem anwybyddu hyn.

Fe wnaethoch chi sôn bod esblygiad ymgyrchu digidol yn achosi rhai problemau – beth yw’r rhain?

IMG_0042.JPG

Mae’r modd mae pobl yn ymgyrchu’n newid. Mae pleidiau ac ymgyrchwyr yn defnyddio dulliau ymgyrchu digidol, ac yn targedu grwpiau penodol o bleidleiswyr gyda negeseuon arbennig – ffordd ratach o lawer na’r dulliau traddodiadol o daflenni neu fynd o ddrws i ddrws. Does dim yn bod gyda hyn, ac mae’n rhaid i bleidiau ac ymgyrchwyr adrodd i ni beth maen nhw’n ei wario a ble.  Ond mae’n creu heriau newydd ynghylch dilyn a deall beth sy’n digwydd.

John IFG 3 welsh

O “newyddion ffug” i honiadau o ymyrraeth o’r tu allan – mae pryderon ynghylch beth allai’r cyfryngau cymdeithasol wneud i’n democratiaeth ni dros amser. Mae ein rôl reoleiddiol ariannol wedi’i gyfyngu i weithgarwch yn y DU, ond ry’n ni’n effro i’r risgiau ehangach, ac yn dilyn y dystiolaeth, a’r arian, lle mae rhesymau dros hynny.

Ein prif ffocws yn sicrhau bod tryloywder ac atebolrwydd ynghylch popeth sy’n cael ei wneud. Mae gan bleidleiswyr hawl i wybod pwy sy’n ceisio dylanwadu arnynt a phwy sy’n gwario arian yn gwneud hynny.

Beth mae’r Comisiwn Etholiadol yn argymell newid?

Un prif achos o bryder yw deddfwriaeth etholiadol, sy’n or-gymhelth ac anghyson dros y blynyddoedd. Byddai cyfraith etholiadol newydd yn dilyn argymhellion Comisiynau’r’ Gyfraith yn helpu pawb. Tu hwnt i hynny, ry’n ni eisoes wedi creu rhestr o gynigion ar gyfer newid yr ydym yn gobeithio y bydd Llywodraeth a Senedd y DU yn mabwysiadu cyn bo hir.

Byddai cronfeydd data etholiadol cyfunol neu ganolog a chyfleuster chwilio ar-lein ar gyfer y rheiny sydd am wneud cais ar-lein ac nad ydynt yn gwybod os ydynt wedi cofrestru eisoes ai peidio yn helpu lleihau’r baich ar Swyddogion Cofrestru Etholiadol. Dylai Swyddogion Cofrestru Etholiadol hefyd fod yn gallu paru data â chronfeydd data megis rhai’r DVLA neu DWP, i wirio a diweddaru manylion fel bo gofyn.

Ry’n ni hefyd wedi awgrymu symud i system o gofrestru awtomatig, fel bod pobl yn cael eu cofrestru i bleidleisio pan eu bod yn cael eu rhif yswiriant gwladol. Mae chwe deg y cant o bleidleiswyr wedi dweud eu bod yn cefnogi newid o’r fath.

 

A beth am ymgyrchu?

Ry’n ni hefyd wedi argymell ers peth amser bod angen i gyfreithiau presennol sy’n galw am argraffnod ar ddeunydd argraffedig, sy’n dangos o ble mae’n dod, yn gyfan gwbl berthnasol i ddeunydd ar-lein hefyd. Dylai’r un peth fod yn wir am natur, tarddiad a chyllido botiau a hysbysebu gwleidyddol. Ry’n ni’n siarad gyda phobl fel Facebook, Google a Twitter i weld beth allwn ni wneud. A ry’n ni hefyd yn cynnal nifer o ymchwiliadau i grwpiau neu unigolion sy’n cynnal ymgyrchoedd, fel rhan o’n gweithgarwch rheoleiddio arferol a’n polisi gorfodi.

Faint ydych chi’n poeni am dwyll etholiadol?

Mae’r dystiolaeth sydd gyda ni’n awgrymu bod y lefel o dwyll yn isel, ond mae pleidleiswyr yn dal i boeni amdano. Mae pethau yma y gellir gwneud i leihau’r risgiau. Er enghraifft ry’n ni’n cefnogi cyflwyno gofyniad am ID ar gyfer pleidleiswyr mewn gorsafoedd pleidleisio, gyda cherdyn pleidleiswyr a, ddim i’r rheiny nad oes ID gyda nhw, newid rhai arferion o ran pleidleisio post, a’r cynnig bod y rheiny wedi cofrestru mewn dau le orfod nodi ymlaen llaw lle byddan nhw’n pleidleisio mewn etholiadau cyffredin Senedd y DU.

John IFG 4 welsh

Ydy’r Comisiwn yn cefnogi syniadau megis symud i bleidleiswio ar-lein?

Dyw hyn ddim ar yr agenda ar hyn o bryd, oherwydd pryderon hacio a’r risg o ymyrryd o’r tu allan. Ond dylem fod yn agored yn gyffredinol i newid a moderneiddio’n systemau, a chadw i fyny gyda beth sy’n digwydd ledled y byd. Gall y Comisiwn chwarae rôl yn hyn.

Mae lluniau o ddigwyddiad dydd Mercher ar wefan Institute for Government’s yma.

Dolenni defnyddiol:

 

 

Cyhoeddwyd yn Uncategorized | Rhowch sylw

Etholiadau i Bawb

Katy Knock, Y Comisiwn Etholiadol

Wythnos diwethaf fe wnaethom ni gyhoeddi ein hadroddiad – ‘Etholiadau i bawb’.

Mae ychydig o amser wedi mynd heibio ers i ni glywed am brofiadau pobl gydag anableddau wrth iddyn nhw gofrestru i bleidleisio a bwrw eu pleidlais, felly rwy’n falch ein bod ni’n gallu dangos eu barn nhw heddiw, yn seiliedig ar eu profiad o etholiad cyffredinol Senedd y DU a gynhaliwyd ar 8 Mehefin.

Hoffwn ddiolch i bawb wnaeth ymateb i’n holiadur a fu’n dweud wrthym am eu profiadau. Allem ni ddim fod wedi ysgrifennu’r adroddiad yma heboch chi.

Rwy hefyd yn falch ein bod ni wedi gallu cyfrannu at alwad am dystiolaeth Mynediad at Etholiadau’r gweinidog, Chris Skidmore AS, gan ddefnyddio profiadau uniongyrchol pobl ag anableddau.

Dylai cofrestru i bleidleisio a phleidleisio fod yn brofiad da i bawb. Ond dyw e ddim.

Dywedodd rhai pobl ag anabledd wrthym nad oes gyda nhw hyder i gofrestru i bleidleisio a bwrw eu pleidlais. Dywedodd eraill bod nifer o rwystrau iddynt eu goresgyn er mwyn iddyn nhw fwrw eu pleidlais.

Dywedwyd wrthym nad yw ffurflenni etholiadau yn hawdd eu darllen a’u deall fel bod pobl yn gwybod beth sydd angen iddyn nhw wneud: eu bod nhw’n defnyddio geiriau cymhleth ac anghyfarwydd, jargon a phrint bach.

Clywsom hefyd nad oedd rhai pobl wedi gallu pleidleisio yn eu gorsaf bleidleisio gan nad oedden nhw’n gallu mynd mewn, neu eu bod wedi eu gwrthod. Ddylai hyn ddim digwydd.

Blog quote1 welshpink

Rhaid i ni beidio ag anghofio bod hygyrchedd am fwy na chyrraedd a mynd mewn i’r orsaf bleidleisio, ac nid ynghylch pobl sydd ag anabledd ‘gweladwy’ yn unig. Roedd nifer o rwystrau i bobl gyda gwahanol anableddau unwaith iddynt gyrraedd mewn i’r orsaf bleidleisio. Yr adborth am y gorsafoedd pleidleisio:

  • roedden nhw’n fach ac yn anodd symud o’u cwmpas
  • roedd yn rhy swnllyd ac roedd gormod o bobl oedd yn gwneud iddynt deimlo’n bryderus
  • bod staff ddim yn gwybod am y teclyn pleidleisio cyffyrddol neu os oeddent, doedden nhw ddim yn gwybod sut i’w ddefnyddio
  • bod pobl yn gallu gweld sut oedden nhw’n pleidleisio ac felly nid oedden nhw’n gallu pleidleisio’n gyfrinachol

Dywedodd rhai pobl wrthym hefyd nad oedden nhw’n gwybod eu bod nhw’n gallu mynd a rhywun gyda nhw i’r orsaf bleidleisio i’w helpu nhw, na bod staff gorsaf bleidleisio yn gallu eu helpu.

Gofynnom i bobl ddweud wrthym beth oedden nhw’n meddwl am sut mae pleidiau ac ymgeiswyr yn dweud wrth bobl am beth maen nhw’n sefyll.

Dywedwyd fod y wybodaeth y maent yn ei gael gan ymgeiswyr a phleidiau gwleidyddol ddim wastad yn hawdd ei ddarllen na’i ddeall. Fe wnaethant hefyd ddweud yr hoffent gael gwybodaeth yn gynt gan ei fod yn rhoi mwy o amser iddyn nhw edrych arno a phenderfynu dros bwy i bleidleisio.

Er bod y pleidiau wedi cyhoeddi eu maniffestos mewn da bryd cyn yr etholiad cyffredinol, doedd y fersiynau hawdd eu darllen ddim ar gael nes yn hwyrach ac yn aml yn agos iawn ar y Diwrnod Pleidleisio.

Blog header img2 welsh

Beth nesaf?

Ry’n ni wedi gwrando ar farn pobl ag anableddau. Mae newidiadau y gallwn ni gyd wneud i fynd i’r afael á’r rhwystrau.
Dylai Llywodraethau:

  • newid ffurflenni etholiadau er mwyn iddynt gael eu deall yn hawdd
  • edrych ar ffyrdd eraill gall pobl ag anableddau bleidleisio er mwyn cael mwy o hyblygrwydd a dewis
  • newid y gyfraith fel bod gan bobl ag anableddau mwy o ddewis o bwy all fynd i’r orsaf bleidleisio gyda nhw.

Dylai pleidiau gwleidyddol ac ymgeiswyr:

  • gwneud yn siŵr bod y wybodaeth y maent yn ei hanfon yn hawdd ei darllen
  • gwneud yn siŵr eu bod yn cyhoeddi maniffestos hawdd eu darllen ar yr un pryd fel bod pobl ag anableddau yn cael yr un amser a phobl eraill i ddeall beth yw safbwynt y pleidiau ac i wneud penderfyniad gwybodus
  • gwneud yn siŵr eu bod yn anfon gwybodaeth mewn da bryd fel bod gan bobl amser i’w ddarllen

Dylai pobl sy’n cynnal etholiadau:

  • edrych ar ffyrdd y gallant wneud cofrestru i bleidleisio a phleidleisio’n fwy hygyrch
  • gwneud eu llinell gymorth yn fwy defnyddiol
  • gwneud yn siŵr eu bod yn barod i gefnogi unrhyw un os ydynt yn gofyn am gymorth i bleidleisio

Mae angen i ofalwyr a gweithwyr cymorth wybod:

  • gall pobl ag anableddau bleidleisio
  • gallant gefnogi’r bobl y maent yn gofalu amdanynt i gofrestru i bleidleisio a phleidleisio

Bydd y Comisiwn yn:

  • parhau i weithio gyda Llywodraethau a sefydliadau anabledd i weld beth ellir ei wneud i wneud cofrestru i bleidleisio a phleidleisio’n hygyrch i bawb
  • diweddaru’r wybodaeth yr ydym yn rhoi i bobl sy’n cynnal etholiadau a siarad gyda grwpiau hygyrchedd ynghylch beth ddylid ei gynnwys.

Dylai pawb allu cofrestru i bleidleisio a bwrw eu pleidlais. Rwy’n edrych ymlaen at barhau i weithio gyda’r Llywodraeth, sefydliadu anabledd a gweinyddwyr etholiadol i roi rhai o’r mesurau hyn yn eu lle i sicrhau bod etholiadau i bawb.

Cyhoeddwyd yn Etholiadau, pleidleisio | Rhowch sylw